نقشه راه گروه حفاظت آب و خاک

نقشه راه گروه حفاظت آب و خاک

الف) رویکردها و جهت­ گیری

  • جذب نیروهای متخصص جوان
  • فعالتر کردن بخش های استانی
  • تقاضا ‌محور نمودن پژوهش‌ها با هدف رفع نیاز دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی
  • شناسایی زمینه­های مشارکت با بخش غیردولتی به منظور کاهش نقش تصدی‌گری
  • بسط و توسعه فعالیت­های مشترک با مراکز تحقیقاتی غیردولتی و شرکت­های دانش بنیان مرتبط با شرح وظایف گروه
  • حمایت از تحقیقات مشارکتی بین تولیدکنندگان کشاورزی، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی
  • تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی، بازاریابی فناوری­های قابل واگذاری و فروش و انتقال آن در سطح بهره‌برداران داخلی و خارجی با استفاده از ظرفیت­های بخش غیردولتی
  • کمک به حل معضلات منطقه­ای از قبیل بحران گرد و غبار با تاکید بر توسعه ارتباطات و انجام پژوهش های کاربردی مشترک با کشورهای همسایه­
  • نوسازی، استانداردسازی و تجهیز امکانات و زیرساخت‌های آزمایشگاهی و ایستگاه‌های تحقیقاتی
  • رسمیت بخشیدن به فعالیت­های ایستگاه­های تحقیقاتی حفاظت خاک و آبخیزداری از قبیل سنگانه و …
  • ارتقاء بهره‌وری و هم‌افزایی در استفاده از امکانات، محیط‌های تحقیقاتی و فضاهای آموزشی
  • صدور تاییدیه­های علمی و فنی محصولات تولیدی بخش غیردولتی و اعطاء اجازه استفاده از نام یا علامت پژوهشکده و گروه به واحدهای خدماتی در زمینه حفاظت خاک و آبخیزداری و همکاری در راستای صدور خدمات فنی
  • در اختیار قراردادن هدفمند و هوشمند امکانات و تجهیزات پژوهشی،آزمایشگاه‏ها و کارگاه‏ها با عقد قرارداد به بخش غیردولتی

ب) برنامه­ های پژوهشی

مجموعه فعالیت های پژوهشی گروه برای ۱۰ سال آینده ذیل چهار برنامه­ پژوهشی اصلی طبقه بندی شده است که در ادامه تشریح می­شود. توضیح آنکه اجرای این برنامه ها مشروط به تامین اعتبار و سایر نیازها است.

طراحی برنامه های پایش فرسایش خاک به تفکیک اراضی کشاورزی و منابع طبیعی

هوا، آب و خاک از مهمترین منابع طبیعی هر کشوری هستند. این منابع به انحاء مختلف در معرض تغییرات کمی و کیفی قرار دارند و لازم است به طور مداوم مورد پایش قرار گیرند. پایش پارامترهای هواشناسی و هیدرولوژی از سال‌ها پیش در دستگاه‌های اجرایی ذیربط نظیر سازمان هواشناسی، وزارت نیرو، سازمان محیط‌زیست و حتی شهرداری‌ها شروع شده و اطلاعات ارزشمندی تا کنون بدست آمده که می‌تواند مبنای برنامه‌ریز‌ی‌های مربوط باشد. نوع خاصی از پایش فرسایش خاک عرصه‌های منابع طبیعی نیز از سنوات پیشین در سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در قالب آبخیزهای جفتی شروع شده است. به رغم اهمیت و ضرورت موضوع، متاسفانه تا کنون برنامه ای برای پایش فرسایش خاک‌های کشور از این دیدگاه انجام نشده است. معاونت های اجرایی مسئول در زمینه خاک ذیل وزارت جهاد کشاورزی به عنوان یک دستگاه حاکمیتی، مسئولیت نظارت و مدیریت کلان خاک‌ها را دارد و باید در مورد مسائل و مشکلات پیش آمده از جمله روند فرسایش در این اراضی پاسخگو باشد. بنابراین، لازم است برنامه ریزی مناسبی برای‌ پایش فرسایش خاک در این اراضی انجام گیرد و بانک اطلاعاتی تهیه شود. این بانک اطلاعاتی برای ارزیابی روند وضعیت خاک کشور استفاده می‌شود. اولین قدم طراحی برنامه پایش مشتمل بر تعیین تعداد محل های پایش، تعیین پرسنل مورد نیاز، محاسبه اعتبارات لازم برای اخذ ردیف مصوب از سازمان برنامه و بودجه است. در صورت تصویب نهایی گروه در نظارت بر اجرای پروژه نیز همکاری خواهد داشت.

تهیه بسته های جامع حفاظت خاک به تفکیک اراضی کشاورزی و منابع طبیعی

وزارت جهاد کشاورزی به عنوان یک دستگاه حاکمیتی، مسئولیت نظارت و مدیریت کلان خاک‌های کشاورزی و منابع طبیعی را دارد و باید در مورد مسائل و مشکلات پیش آمده پاسخگو باشد. یکی از مشکلات حاد این اراضی، فرسایش تشدیدی است. فرسایش خاک به ویژه شکل سطحی آن، پدیده‌ای است خاموش که هنگامی ملموس می‌شود که محصول شدیدا کاهش یافته باشد. برای مقابله با این بحران، دستگاه حاکمیتی به سه ابزار

الف) حد قابل تحمل یا مجاز فرسایش خاک

ب) مدلی بومی برای برآورد نرخ فرسایش

ج) روش‌های مناسب برای کاهش نرخ فرسایش در هر محل، نیازمند است.

برای دستیابی به این سه ابزار که روی‌هم با عنوان “بسته جامع حفاظت خاک اراضی کشاورزی و منابع طبیعی” نامیده می‌شود، کارشناسان خاک وزارت جهاد کشاورزی قادر خواهند شد وضعیت فرسایش را در هر زمینی ارزیابی و توصیه‌های حفاظتی ارائه کنند. همچنین، این ابزار کمک می‌کند که سیاست‌های تشویقی مورد نظر را برای کاهش فرسایش اعمال شود. مثلا می‌توان تصویب هر گونه وام کشاورزی را منوط به کمتر بودن نرخ فرسایش از حد قابل تحمل کرد که بسته مذکور این امکان را فراهم می‌آورد.

توسعه فناوری های نوین در مباحث فرسایش و حفاظت آب در خاک

لازمه بهبود فعالیت ها توسعه استفاده از فناوری های نوین در مباحث فرسایش و حفاظت آب در خاک و سازگار کردن آن برای شرایط مختلف ایران است. بررسی و تحقیق در زمینه سطوح آبگیر باران، آب مغناطیسی، آبیاری تبخیری – تقطیری، مواد جاذب الرطوبه، تجهیزات نمونه هایی از این گونه فناوری ها است.

توسعه سامانه های تحقیقاتی- ترویجی اقتصادی حفاظت خاک

اگرچه منافع درازمدت عملیات حفاظت خاک بر کسی پوشیده نیست؛ بدلیل هزینه بر بودن این اقدامات، ترویج این شیوه ها به سهولت مقدور نیست. از سوی دیگر، کشاورزان، روش های سنتی متعددی را از گذشته ابداع کرده اند که باید مورد پشتیبانی قرار گیرد. هدف از این برنامه معرفی واحدهای الگوئی کشاورزی و منابع طبیعی است که بتواند در عین حفظ خاک، منافع مالی کوتاه مدت کشاورزان و بهره برداران را نیز تامین کند. ذیلا نمونه هایی از این قبیل واحدهای الگوئی اقتصادی حفاظت خاک معرفی می شود.

  • افزایش تولید محصولات کشاورزی و حفظ توام آب و خاک با بهینه سازی روش های سنتی نظیر بندسار و دگار
  • تبدیل دیمزارهای شیبدار با خاک عمیق به باغات با استفاده از سطوح آبگیر باران
  • تبدیل بستر خندق های عمیق به باغ
  • اصلاح مارن­ها و افزایش حفاظت زیستی
  • کشت علوفه دائم در مزارع دیم کم بازده
  • مبارزه با فرسایش بادی از طریق احیاء زیستی بیابا­ن­ها و بهره برداری از محصولات آن ها
  • احداث بادشکن با پساب و بهره برداری از محصولات آن